Sét hình thành như thế nào? Cách phòng tránh sét đánh an toàn

Sét là hiện tượng tự nhiên thường xuất hiện trong các cơn mưa giông và tiềm ẩn nhiều nguy hiểm đối với con người cũng như tài sản. Vậy sét hình thành như thế nào và làm sao để phòng tránh an toàn? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ cơ chế hình thành của sét và những kiến thức cần biết để chủ động bảo vệ bản thân.

Sét hình thành như thế nào?

Sét là hiện tượng phóng điện trong khí quyển xảy ra khi có sự chênh lệch điện tích lớn giữa các đám mây hoặc giữa đám mây với mặt đất. Hiện tượng này hình thành trong các đám mây giông, nơi các dòng khí đối lưu mạnh khiến hạt nước, tinh thể băng và mưa đá liên tục va chạm với nhau, làm các điện tích bị phân tách.

Thông thường, phần trên của đám mây mang điện tích dương, còn phần dưới mang điện tích âm. Khi lượng điện tích tích tụ đủ lớn và hiệu điện thế vượt quá khả năng cách điện của không khí, không khí sẽ bị ion hóa, tạo thành kênh dẫn điện. Dòng điện sau đó phóng qua kênh dẫn với cường độ rất lớn, tạo nên tia sét.

Một tia sét có thể đạt nhiệt độ khoảng 30.000°C, nóng gấp khoảng năm lần bề mặt Mặt Trời. Nhiệt lượng cực lớn làm không khí giãn nở đột ngột, tạo ra sóng xung kích mà chúng ta nghe thấy dưới dạng tiếng sấm.

Tại sao có sét khi trời mưa giông?

Không phải mọi cơn mưa đều xuất hiện sét. Hiện tượng này chủ yếu xảy ra trong những cơn mưa giông vì đây là môi trường có các dòng khí đối lưu mạnh và sự va chạm liên tục giữa các hạt nước, tinh thể băng và mưa đá trong đám mây. Quá trình này làm điện tích được tạo ra và tích tụ nhanh chóng.

Khi điện tích giữa các vùng đạt mức chênh lệch đủ lớn, tia sét sẽ phóng điện để cân bằng điện tích. Sét có thể xuất hiện giữa hai đám mây, trong cùng một đám mây hoặc từ mây xuống mặt đất. Trong đó, sét đánh xuống mặt đất là dạng nguy hiểm nhất vì có khả năng gây thiệt hại trực tiếp cho con người, công trình và các thiết bị điện.

Sét nguy hiểm như thế nào đối với con người và tài sản?

Sét là một trong những hiện tượng thiên nhiên nguy hiểm nhất do mang dòng điện có cường độ rất lớn (có thể lên đến hàng chục nghìn ampe) và nhiệt độ khoảng 30.000°C. Khi xảy ra, sét không chỉ đe dọa tính mạng con người mà còn gây thiệt hại nghiêm trọng cho công trình, hệ thống điện và các thiết bị điện tử.

Đối với con người

Sét có thể gây nguy hiểm theo nhiều hình thức như đánh trực tiếp, phóng điện sang người ở gần hoặc lan truyền qua mặt đất và các vật dẫn điện. Những tác động thường gặp gồm:

• Ngừng tim, ngừng hô hấp do dòng điện cường độ cao đi qua cơ thể.
• Bỏng nặng, tổn thương da và các cơ quan nội tạng do nhiệt độ rất lớn của tia sét.
• Tổn thương hệ thần kinh, ảnh hưởng đến trí nhớ, thính giác hoặc khả năng vận động.
• Gây tử vong nếu không được sơ cứu và cấp cứu kịp thời.

Đối với tài sản

Năng lượng lớn từ tia sét có thể phá hủy công trình và làm gián đoạn hoạt động của hệ thống điện. Các thiệt hại phổ biến bao gồm:

• Gây cháy nhà, cháy rừng và cháy các công trình xây dựng.
• Làm chập điện, hư hỏng thiết bị điện, điện tử và hệ thống viễn thông.
• Phá hỏng máy móc sản xuất, gây gián đoạn hoạt động của doanh nghiệp và phát sinh thiệt hại kinh tế.
• Làm hư hỏng đường dây điện, trạm biến áp và các thiết bị ngoài trời.

Những công trình cao tầng, nhà xưởng, cột phát sóng, trạm điện hoặc khu vực trống trải là các vị trí có nguy cơ bị sét đánh cao hơn. Vì vậy, việc lắp đặt hệ thống chống sét đạt tiêu chuẩn kết hợp với các thiết bị chống sét lan truyền là giải pháp cần thiết để bảo vệ con người và tài sản trước những rủi ro do sét gây ra.

Xem thêm: Bão là gì? Nguyên nhân hình thành và phát triển của bão

Cách phòng tránh sét đánh hiệu quả

Sét là hiện tượng tự nhiên không thể ngăn chặn, nhưng hoàn toàn có thể giảm thiểu rủi ro nếu chủ động áp dụng các biện pháp phòng tránh phù hợp. Việc trang bị kiến thức và thực hiện đúng các khuyến cáo an toàn sẽ giúp bảo vệ tính mạng, tài sản cũng như hạn chế những thiệt hại do sét gây ra.

Theo dõi dự báo thời tiết trước khi ra ngoài

Biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất là thường xuyên cập nhật dự báo thời tiết, đặc biệt vào mùa mưa giông. Nếu cơ quan khí tượng đưa ra cảnh báo về giông sét, nên hạn chế các hoạt động ngoài trời như leo núi, cắm trại, làm việc trên cao hoặc ở khu vực trống trải. Chủ động điều chỉnh lịch trình sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ gặp phải sét đánh.

Tìm nơi trú ẩn an toàn khi có giông sét

Ngay khi nghe thấy tiếng sấm hoặc nhận thấy mây đen kéo đến kèm gió mạnh, hãy nhanh chóng di chuyển vào nhà xây kiên cố, tòa nhà có hệ thống chống sét hoặc ô tô có mui kín. Đây là những nơi có khả năng bảo vệ con người tốt hơn trước hiện tượng phóng điện của sét.

Nếu đang ở trong nhà, nên đóng kín cửa, tránh đứng gần cửa sổ, cửa ra vào hoặc ban công. Đồng thời, hạn chế tiếp xúc với các vật dẫn điện như đường ống nước, dây điện và các thiết bị điện có dây trong thời gian có giông sét.

Không trú mưa ở những vị trí nguy hiểm

Nhiều người có thói quen trú mưa dưới gốc cây hoặc chòi tạm, tuy nhiên đây lại là những vị trí có nguy cơ bị sét đánh rất cao. Ngoài ra, cũng cần tránh đứng gần cột điện, cột phát sóng, biển quảng cáo, hàng rào kim loại hoặc các vật thể cao vì sét thường có xu hướng đánh vào những điểm cao và dẫn điện tốt.

Bên cạnh đó, không nên ở gần ao, hồ, sông, suối hoặc bể bơi khi có sấm sét. Nước là môi trường dẫn điện tốt, làm tăng nguy cơ bị ảnh hưởng bởi dòng điện lan truyền nếu sét đánh xuống khu vực lân cận.

Hạn chế sử dụng thiết bị điện trong lúc có sấm sét

Trong thời gian xảy ra mưa giông, nên hạn chế sử dụng điện thoại cố định, máy tính để bàn hoặc các thiết bị điện được kết nối bằng dây. Nếu có thể, hãy ngắt nguồn hoặc rút phích cắm các thiết bị điện tử trước khi giông đến để giảm nguy cơ hư hỏng do sét lan truyền qua đường dây điện.

Lắp đặt hệ thống chống sét cho công trình

Đối với nhà ở, nhà xưởng, tòa nhà cao tầng và các công trình sản xuất, việc lắp đặt hệ thống chống sét trực tiếp kết hợp với thiết bị chống sét lan truyền là giải pháp cần thiết. Hệ thống này giúp dẫn dòng điện từ tia sét xuống đất một cách an toàn, đồng thời bảo vệ các thiết bị điện và điện tử khỏi hiện tượng quá áp do sét gây ra.

Xem thêm: Mắt bão là gì? Mắt bão có nguy hiểm không?

Kỹ năng ứng phó khi gặp mưa to sấm sét

Dù đã chủ động phòng tránh, vẫn có những trường hợp bất ngờ gặp mưa giông khi đang di chuyển hoặc làm việc ngoài trời. Lúc này, việc xử lý đúng cách sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ bị sét đánh.

Khi đang ở ngoài trời

Nếu không kịp di chuyển vào nơi trú ẩn an toàn, hãy nhanh chóng rời khỏi những khu vực trống trải, đỉnh đồi hoặc nơi có nhiều vật thể cao. Không đứng dưới cây lớn, cột điện hay các công trình kim loại vì đây là những vị trí dễ thu hút tia sét.

Trong trường hợp không có nơi trú ẩn, hãy ngồi xổm, khép hai chân sát nhau, cúi thấp người và hạn chế tối đa diện tích tiếp xúc với mặt đất. Tuyệt đối không nằm xuống đất vì dòng điện từ sét có thể lan truyền trên bề mặt và gây nguy hiểm.

Khi đang lái ô tô

Ô tô có mui kín được xem là nơi trú ẩn tương đối an toàn trong cơn giông. Khi gặp sấm sét, hãy giảm tốc độ, tấp xe vào vị trí an toàn, tắt máy và bật đèn cảnh báo nếu cần thiết. Nên ở nguyên trong xe cho đến khi cơn giông kết thúc và tránh chạm vào các bộ phận bằng kim loại bên trong xe.

Khi đang đi xe máy hoặc xe đạp

Nếu đang điều khiển xe máy hoặc xe đạp, hãy tìm công trình kiên cố gần nhất để trú ẩn. Không nên tiếp tục di chuyển dưới trời giông và tuyệt đối không dừng xe dưới gốc cây hoặc gần cột điện. Nếu xung quanh không có nơi trú ẩn, hãy rời xa xe và các vật thể cao, sau đó tìm vị trí thấp hơn để chờ cơn giông đi qua.

Khi có người bị sét đánh

Nếu phát hiện người bị sét đánh, cần gọi cấp cứu ngay lập tức. Cơ thể nạn nhân không tích điện nên có thể tiếp cận an toàn để kiểm tra tình trạng hô hấp và tuần hoàn.

Trong trường hợp nạn nhân ngừng tim hoặc ngừng thở, cần tiến hành hồi sức tim phổi (CPR) nếu có kỹ năng và nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Việc sơ cứu đúng cách trong những phút đầu có thể làm tăng đáng kể khả năng cứu sống nạn nhân.

Hy vọng rằng qua bài viết trên, bạn đã hiểu rõ sét hình thành như thế nào, mức độ nguy hiểm của hiện tượng này cũng như những biện pháp phòng tránh và kỹ năng ứng phó khi gặp mưa giông. Chủ động theo dõi thời tiết, lựa chọn nơi trú ẩn an toàn và tuân thủ các khuyến cáo về phòng chống sét sẽ giúp giảm thiểu tối đa rủi ro, bảo vệ bản thân, gia đình và tài sản trong mùa mưa bão.