Mắt bão là gì? Mắt bão có nguy hiểm không?

Khi theo dõi các bản tin dự báo thời tiết về những siêu bão đang càn quét trên Biển Đông, chúng ta thường nghe các chuyên gia nhắc đến thuật ngữ "mắt bão". Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng tâm bão phải là nơi cuồng phong dữ dội nhất, nhưng sự thật lại hoàn toàn ngược lại. Vậy chính xác mắt bão là gì, bên trong cấu trúc kỳ lạ này chứa đựng những gì và hiện tượng này ẩn chứa những mối nguy hiểm nào mà chúng ta cần đặc biệt đề phòng?

Mắt bão là gì?

Mắt bão là khu vực nằm chính giữa tâm của một cơn bão nhiệt đới hoặc siêu bão. Đây là vùng có áp suất khí quyển thấp nhất trong toàn bộ hệ thống bão. Thông thường, mắt bão có dạng hình tròn hoặc gần tròn với đường kính dao động từ khoảng 20 km đến hơn 60 km. Đối với những siêu bão mạnh, đường kính mắt bão có thể lên tới hàng trăm kilomet.

Trên ảnh vệ tinh, mắt bão thường hiện lên như một khoảng trống tương đối rõ nét ở trung tâm cơn bão, được bao quanh bởi các dải mây dày đặc và vùng mưa giông dữ dội gọi là "thành mắt bão" (Eyewall). Một trong những đặc điểm nổi bật nhất của mắt bão là thời tiết bên trong khu vực này thường khá yên tĩnh. Gió yếu hơn đáng kể so với các vùng xung quanh, lượng mây ít và đôi khi thậm chí có thể nhìn thấy bầu trời xanh. Chính vì vậy, mắt bão được xem là trung tâm của cơn bão nhưng lại là nơi có điều kiện thời tiết ổn định nhất trong toàn bộ hệ thống bão.

Trong mắt bão có gì?

Trái ngược hoàn toàn với khung cảnh tan hoang, gió giật liên hồi ở những vùng lân cận, không gian bên trong mắt bão lại mang một dáng vẻ kỳ lạ, được ví như một "ốc đảo" hòa bình giữa lòng địa ngục. Nếu bạn không may rơi vào vị trí này, bạn sẽ chứng kiến những hiện tượng sau:

• Áp suất thấp: Mắt bão là khu vực có áp suất khí quyển thấp nhất trong suốt quá trình của cơn bão. Điều này là nguyên nhân khiến các cơn gió mạnh xung quanh nó tiếp tục quay quanh và tạo ra sức mạnh lớn.
• Không mưa và ít gió: Mắt bão được bao quanh bởi các dải mây dày, và vì thế không có mưa lớn. Gió ở khu vực mắt bão thường rất nhẹ, đây là lý do tại sao một số người có thể trải qua cảm giác "yên tĩnh" khi đi qua mắt bão.
• Kích thước khác nhau: Kích thước của mắt bão có thể thay đổi tùy vào độ mạnh của cơn bão. Một mắt bão lớn có thể rộng đến 100-200 km, trong khi một cơn bão yếu có thể có mắt nhỏ hơn.
• Khí hậu dễ chịu nhưng tạm thời: Do gió mạnh và mưa lớn tập trung ở xung quanh mắt bão, một số người có thể cảm nhận được sự dễ chịu khi đi qua mắt bão, nhưng tình trạng này chỉ kéo dài rất ngắn trước khi cơn bão quay trở lại.

Tuy nhiên, bao bọc ngay sát mắt bão là thành mắt bão. Đây là nơi tập trung những đám mây đối lưu dày đặc nhất, dũng mãnh nhất, sản sinh ra sức gió mạnh nhất và những trận mưa lớn kinh hoàng nhất của cả cơn bão.

Xem thêm: Bão là gì? Nguyên nhân hình thành và phát triển của bão

Mắt bão có nguy hiểm không?

Câu trả lời là có, nhưng mức độ nguy hiểm của mắt bão thường bị hiểu nhầm. Nếu xét riêng thời điểm mắt bão đi qua, đây là khu vực có điều kiện thời tiết khá yên tĩnh. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là người dân có thể chủ quan hoặc rời khỏi nơi trú ẩn.

Vì sao mắt bão là nơi bình yên nhất?

Khi bão hình thành, không khí ẩm và nóng từ bề mặt đại dương liên tục bay hơi và bốc lên cao, tạo thành các bức tường mây bão quay cuộn quanh tâm. Tuy nhiên, ở ngay chính giữa trung tâm, một phần dòng không khí từ trên cao (tầng chiến lược) lại bị đẩy ngược chìm xuống đáy (độ đứt gió thấp).

Quá trình dòng khí nén chìm xuống này làm ấm không khí và làm bốc hơi toàn bộ các giọt nước, ngăn chặn sự hình thành mây và mưa. Chính cơ chế "dòng khí đi xuống" này đã giữ cho vùng tâm bão luôn khô ráo, quang đãng và lặng gió, biến nó thành nơi bình yên nhất giữa một hệ thống thời tiết cực đoan.

Khi mắt bão đi qua một khu vực, trời đang mưa gió dữ dội bỗng nhiên dừng hẳn, nắng có thể xuất hiện. Nhiều người lầm tưởng bão đã tan nên chủ quan rời khỏi nơi trú ẩn để sửa sang nhà cửa hoặc ra đường.

Nhưng chỉ vài chục phút sau, khi một nửa sau của cơn bão (thành mắt bão phía đối diện) ập đến, gió sẽ lập tức giật mạnh trở lại với vận tốc tối đa, kèm theo mưa lớn và đổi hướng đột ngột. Sự thay đổi quá nhanh này khiến con người không kịp trở tay, dẫn đến những tai nạn thương tâm.

Đọc thêm: Thời tiết cực đoan gia tăng, nắng nóng kéo dài đáng báo động

Quá trình hình thành và duy trì mắt bão

Quá trình hình thành mắt bão là một hiện tượng khí tượng phức tạp, chỉ xuất hiện khi cơn bão phát triển đến cường độ đủ mạnh. Để hiểu rõ mắt bão được tạo ra như thế nào, cần xem xét quá trình phát triển của một cơn bão nhiệt đới.

Hình thành vùng áp thấp trên biển

Hầu hết các cơn bão nhiệt đới đều bắt nguồn từ những vùng biển có nhiệt độ mặt nước từ 26,5°C trở lên. Nhiệt lượng từ đại dương làm nước bốc hơi mạnh, tạo ra các khối không khí nóng ẩm liên tục bay lên cao.

Khi không khí nóng bốc lên, áp suất khí quyển tại khu vực đó giảm xuống, hình thành một vùng áp thấp. Không khí từ các khu vực xung quanh sẽ di chuyển vào để lấp đầy khoảng trống, tạo nên dòng lưu thông không khí liên tục.

Hình thành hệ thống xoáy của cơn bão

Dưới tác động của lực Coriolis do Trái Đất tự quay, các luồng không khí không di chuyển thẳng vào tâm áp thấp mà bị lệch hướng và bắt đầu xoáy quanh tâm bão.

Tại Bắc bán cầu, các luồng khí xoáy ngược chiều kim đồng hồ; còn tại Nam bán cầu, chúng xoáy theo chiều kim đồng hồ. Khi lượng hơi nước ngưng tụ ngày càng nhiều, cơn bão nhận thêm năng lượng và tiếp tục mạnh lên. Tốc độ gió tăng dần, các dải mây đối lưu phát triển mạnh và cấu trúc của cơn bão ngày càng rõ ràng hơn.

Sự xuất hiện của mắt bão

Khi cơn bão đạt cường độ mạnh, không khí ở khu vực trung tâm bắt đầu có xu hướng hạ xuống thay vì tiếp tục bốc lên như ở các vùng xung quanh.

Quá trình không khí chìm xuống này khiến hơi nước khó ngưng tụ thành mây, làm giảm lượng mưa và mây trong khu vực trung tâm. Dần dần, một vùng tương đối quang đãng, ít gió và ít mưa được hình thành, gọi là mắt bão. Mắt bão thường có dạng hình tròn hoặc gần tròn, đường kính từ khoảng 20 đến 60 km, nhưng ở những cơn siêu bão mạnh có thể rộng hơn đáng kể.

Thành mắt bão – khu vực duy trì sức mạnh của mắt bão

Bao quanh mắt bão là thành mắt bão (Eyewall), nơi tập trung những đám mây dông phát triển mạnh nhất và cũng là khu vực có gió mạnh nhất trong toàn bộ cơn bão. Tại đây, các luồng không khí nóng ẩm liên tục bốc lên với tốc độ lớn, trong khi không khí bên trong mắt bão lại chìm xuống. Sự tương tác giữa hai quá trình này giúp duy trì cấu trúc ổn định của mắt bão trong suốt vòng đời của cơn bão.

Điều kiện để mắt bão tồn tại

Mắt bão chỉ có thể duy trì khi cơn bão tiếp tục nhận được nguồn năng lượng dồi dào từ mặt biển ấm. Khi bão đi vào đất liền hoặc di chuyển qua vùng biển lạnh hơn, nguồn nhiệt và hơi nước suy giảm, khiến cường độ bão yếu dần. Lúc này, cấu trúc mắt bão sẽ trở nên mờ nhạt, thu hẹp hoặc biến mất hoàn toàn trước khi cơn bão tan rã.

Như vậy, mắt bão không phải là khu vực xuất hiện ngẫu nhiên mà là kết quả của quá trình phát triển và tổ chức hoàn chỉnh của một cơn bão mạnh. Sự tồn tại của mắt bão thường là dấu hiệu cho thấy cơn bão đã đạt đến cường độ đáng kể và có cấu trúc ổn định.

Mắt bão là gì đã được giải thích là một hiện tượng đặc biệt trong quá trình hình thành cơn bão, nơi không khí trở nên yên tĩnh trong khi gió mạnh và mưa lớn bao quanh. Dù mắt bão mang đến cảm giác yên bình, nhưng sự nguy hiểm của bão vẫn luôn tiềm ẩn xung quanh. Việc hiểu rõ về mắt bão không chỉ giúp chúng ta nhận thức được tầm quan trọng của nó trong dự báo thời tiết, mà còn giúp các cơ quan chức năng đưa ra các biện pháp ứng phó kịp thời, giảm thiểu thiệt hại.